Nowe regulacje dotyczące postępowania karnego miały na celu przyspieszenie procesu karnego. Zmiany dotyczące możliwości odstąpienia od odczytywania całego wyroku, w sytuacji gdyby trwało to dłużej niż jeden dzień, weszły w życie pierwszego dnia po ogłoszeniu ustawy w Dzienniku Ustaw, czyli 5 września 2019 roku. To rozwiązanie, które ułatwi życie sędziów w bardzo dużych i skomplikowanych sprawach, których jest stosunkowo niewiele.
Co innego zmiana art. 405 k.p.k., której efekty będzie można odczuć w większej liczbie spraw. Chodzi o to, że z chwilą zamknięcia przewodu sądowego protokoły i dokumenty będące dowodami uznaje się za ujawnione bez odczytywania. Dzięki temu sądowi odpadnie obowiązek odczytywania wszystkiego, co jest w aktach sprawy. Ciekawym posunięciem, mającym ograniczyć objętość akt, jest wprowadzenie uzasadnienia na formularzu.
Procesy z wieloma pokrzywdzonymi w taki sam sposób
Przesądzono też, że w sprawach, gdzie jest wielu pokrzywdzonych w taki sam sposób, np. oszustw internetowych czy dotyczących wyłudzania pieniędzy przez przestępców podszywających się pod różnego rodzaju państwowe rejestry, nie trzeba przesłuchiwać wszystkich poszkodowanych, o ile nie jest to niezbędne dla dokonania ustaleń faktycznych (nowy art. 315a k.p.k.). Do tej pory praktyka była różna. Jedne prokuratury nie kierowały do sądu aktu oskarżenia, aż nie przesłuchano wszystkich zainteresowanych (których liczba szła czasem w tysiące, więc zajmowało to lata), a innym wystarczyło przesłuchanie pokrzywdzonych w liczbie pozwalającej pokazać charakter przestępstwa. Przy czym osoba, która nie zostanie przesłuchana w takim postępowaniu, nie straci żadnych uprawnień (w szczególności prawa do dochodzenia wyrównania krzywdy).
Ułatwienia dla stron i pełnomocników czy naruszenie prawa do obrony?
Nowelizacja przewiduje też ułatwienia dla stron i pełnomocników: przykładowo prawo nagrania dźwięku na własny dyktafon nie tylko na rozprawie, ale także na posiedzeniu. Wprowadzono też możliwość doręczania pism procesowych na adres skrytki pocztowej, a także obowiązek podawania adresu poczty elektronicznej
Jednak w imię przyspieszenia postępowań i walki z obstrukcją procesową wprowadzono też regulacje, które stały się obiektem powszechnej krytyki ze strony pełnomocników (w szczególności Naczelnej Rady Adwokackiej). Z kolei rzecznik praw obywatelskich apelował nawet do prezydenta o niepodpisywanie ustawy z uwagi na wątpliwości konstytucyjne. Chodzi przede wszystkim o możliwość prowadzenia postępowania dowodowego przez sąd pod nieobecność obrońcy i oskarżonego (nawet w przypadku przedstawienia zwolnienia od lekarza sądowego). Zezwala na to nowy art. 378a k.p.k. Zdaniem krytyków stanowi to naruszenie prawa do obrony gwarantowanego w art. 42 ust. 2 konstytucji.
Nowe uprawnienia dla sądu II instancji
Podobne wątpliwości budzi nowelizacja art. 454 k.p.k., która umożliwia skazanie przez sąd drugiej instancji osoby, wobec której warunkowo umorzono postępowanie w pierwszej instancji. Konstytucja przewiduje prawo do sądu w dwóch instancjach, tymczasem w przypadku warunkowego umorzenia postępowania nie dochodzi do skazania. Jeśli więc sąd odwoławczy nie zwróci sprawy do ponownego rozpoznania, tylko sam zmieni wyrok na skazujący, wówczas prawomocne skazanie będzie tylko w jednej instancji – odwoławczej.
Decyzja o tymczasowym aresztowaniu po zmianach
Jeszcze bardziej kontrowersyjna jest zmiana dodana na samym końcu prac legislacyjnych, zgodnie z którą prokurator będzie mógł zablokować decyzję sądu o zamianie środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania na poręczenie majątkowe. Wątpliwości budzi wprowadzenie, na wzór procedury cywilnej, swego rodzaju prekluzji procesowej. Chodzi o rozszerzenie katalogu przesłanek oddalenia wniosku dowodowego o sytuację, w której został on złożony po terminie. Chyba że okoliczność, która ma być udowodniona, ma istotne znaczenie dla ustalenia, czy został popełniony czyn zabroniony, czy stanowi on przestępstwo lub czy został on popełniony w warunkach recydywy. Jednak spóźnione wnioski wskazujące na okoliczności przemawiające za obniżeniem kary będą już objęte prekluzją.
W związku z obszernością tym zmian, w każdym przypadku warto skorzystać z pomocy profesjonalisty jakim jest adwokat z doświadczeniem.
